Mutyzm wybiórczy, czyli co nieco o lęku przed mówieniem

Dziecko cierpiące na mutyzm wybiórczy sprawia wrażenie, jakby miało dwa skrajnie różne oblicza. W jednej sytuacji można zaobserwować spontaniczne, spokojne, rozmowne dziecko, które nagle, w sytuacji dla niego trudnej, zmienia się w dziecko milczące, czujne, lękliwe. Rodzi to niezrozumienie i frustracje otoczenia, a niekiedy mylony jest z nieśmiałością. O ile jednak nieśmiałość to po prostu cecha osobowości, to u podłoża mutyzmu wybiórczego leży silny lęk.

Mutyzm wybiórczy, zwany też mutyzmem selektywnym, przejawia się tym, że dziecko doświadcza trudności ze swobodnym wypowiadaniem się w niektórych sytuacjach społecznych, podczas gdy w innych komunikuje się w pełni swobodnie. Mutyzm nie ma nic wspólnego z brakiem umiejętności mówienia. Jest fobią, czyli wiążę się z silnym lękiem, w tym przypadku, lękiem przed głośnym mówieniem w określonych sytuacjach np. tylko w szkole. Milczenie nie oznacza tu niechęci do mówienia. Wręcz przeciwnie, dziecko bardzo cierpi z powodu silnego lęku jaki przeżywa. Chce mówić, ale niepokój przed głośnym wypowiadaniem się jest jak blokada, która wydaje się nie do pokonania. Dodatkowo naciski i oczekiwania ze strony otoczenia, by dziecko mówiło, wzmagają odczuwany lęk, a nawet panikę, co skutkuje odczuciami fizycznymi takimi jak na przykład: ściskanie w gardle, ból brzucha, napięcie mięśniowe, bezruch, zahamowanie ruchowe. Braku komunikacji werbalnej u dziecka z mutyzmem nie należy odbierać jako złośliwości, ironii, niegrzeczności czy upartości. A co gorsze nie wolno dziecka za to karać, tak jak nie karze się go za inne lęki. Zrozumienie faktu, że za mutyzmem wybiórczym stoi silny lek, to podstawa do wdrożenia właściwych form pomocy dziecku. Co zatem warunkuje występowanie mutyzmu selektywnego? Nie ma jednoznacznej przyczyny. Raczej mówi się o kombinacji czynników wynikających z trzech obszarów takich jak: wrażliwa osobowość, doświadczenia życiowe oraz zachowania podtrzymujące, czyli reakcje innych osób, które wzmacniają przekonanie, że mówienie jest trudne i budzi niepokój. Obserwuje się, że dzieci z objawami mutyzmu wybiórczego cechuje większa wrażliwość i lękliwość. Jak zatem można wesprzeć dziecko? Należy zapewnić mu pełną akceptację i wyrozumiałość oraz uznanie jego trudności, spokój i życzliwość. Należy stwarzać dziecku okazje do wypowiadania się, jednak bez nacisku do udzielenia werbalnej odpowiedzi. Należy włączać dziecko w zajęcia, zabawy, sytuacje społeczne, które wzmacniają jego poczucie wiary w siebie i poczucie własnej wartości. Należy monitorować na bieżąco postępy dziecka i doceniać najmniejszy progres. Ważne jest, by zaakceptować fakt, że dzieci z mutyzmem wybiórczym w celu radzenia sobie z komunikacją, korzystają z alternatywnych form porozumiewania, na przykład w formie gestów, mimiki, pisania, rysowania czy szeptania. To sprawia, że czują się bezpieczniej. Uznanie takich form komunikacji jest jednym z aspektów pomocy dziecku w radzeniu sobie z lękiem. A zapanowanie nad lękiem to punkt wyjścia do stopniowego pokonywania mutyzmu wybiórczego. Należy również pamiętać o indywidualnym tempie pokonywania trudności związanych z odczuwanym lękiem przed mówieniem. Warto kierować się zasadą, że ,,im wolniej, tym szybciej”.

Źródło:
,, Mutyzm wybiórczy. Praktyczny przewodnik” pod red. Moniki Andrzejewskiej, CTM Publishing
,, Mutyzm wybiórczy. Kompendium wiedzy” M. Johnson, A. Wintgens, Harmonia Universalis, 2018